Wyobraź sobie tę scenę: siedzisz w eleganckiej restauracji, naprzeciwko kogoś nowego. Świece rzucają ciepły blask na jego twarz, a ty obserwujesz, jak podnosi kieliszek wina. W tej samej chwili, niemal nieświadomie, twój mózg odtwarza ten gest. Specjalna grupa komórek – lustrzane neurony – aktywuje się, pozwalając ci nie tylko zobaczyć ten ruch, ale wręcz go „poczuć”, zrozumieć jego intencję i emocję, jaka mu towarzyszy. To nie magia, to neuronauka. A teraz przenieśmy tę scenę o dwadzieścia lat do przodu. Ta sama restauracja, podobna sytuacja, ale ty masz czterdzieści, pięćdziesiąt lat lub więcej. W twoim mózgu wciąż działają lustrzane neurony, ale teraz mają do dyspozycji coś, czego nie miały w młodości – ogromne archiwum życiowych doświadczeń. I to właśnie połączenie tej starożytnej, biologicznej zdolności do współodczuwania z mądrością zdobytą po czterdziestce czyni empatię nie tylko miłym dodatkiem do randkowania, ale jego absolutnym, neurobiologicznym kluczem.

Lustrzane neurony, odkryte przypadkiem przez włoskich naukowców w latach 90. ubiegłego wieku, to jedno z najważniejszych odkryć neurobiologii. Pokazują one, że nasz mózg nie jest odizolowaną fortecą. Jest społecznie „podłączony” do innych umysłów. Kiedy widzimy, jak ktoś się uśmiecha, nasze neurony lustrzane odpalają tak, jakbyśmy to my się uśmiechali. Kiedy widzimy, jak ktoś odczuwa ból, aktywują się te same obszary w naszym mózgu, które odpowiadałyby za nasz własny ból. To jest biologiczny fundament empatii – zdolności do rozumienia i współodczuwania stanów wewnętrznych drugiej osoby. W młodości ten system działa często jak nowe, nie do końca wykalibrowane oprogramowanie. Reagujemy gwałtownie, czasem nadmiernie, projektujemy własne lęki i oczekiwania na drugą osobę. Nasza empatia bywa powierzchowna, reaktywna. Po czterdziestce to się zmienia. Do czystego, neuronalnego „odbicia” dochodzi warstwa refleksji, którą daje życie.

Randki po czterdziestce rzadko są czystą kartą. Każdy z nas wchodzi w nie z historią spisaną nie tylko we wspomnieniach, ale i w neuronalnych połączeniach naszego mózgu. Nosimy w sobie ślady poprzednich związków – zarówno te piękne, jak i te bolesne. Doświadczyliśmy radości, zdrady, spełnienia, samotności, rodzicielstwa, strat, sukcesów zawodowych. To bogactwo doświadczeń nie jest obciążeniem, ale narzędziem, które – w połączeniu z naszym systemem neuronów lustrzanych – może uczynić z nas niezwykle wyczulonych i skutecznych „czytelników” drugiego człowieka. Kiedy teraz siedzisz na tej randce, twój mózg nie tylko odbiera sygnały. On je kontekstualizuje. Głębokość w jego oczach, gdy mówi o rozstaniu z dorastającymi dziećmi, nie jest dla ciebie abstrakcyjnym pojęciem. Twój mózg, dzięki twoim własnym doświadczeniom, może symulować to uczucie pustki i dumy zarazem. Kiedy mówi o presji w pracy, ty nie tylko słyszysz słowa – czujesz w cwellu echo własnego stresu. To nie jest zwykłe „współczucie”. To głęboka, uwspólniona ludzka świadomość.

Empatia po czterdziestce przestaje być jedynie emocjonalną reakcją, a staje się formą uwagi. To uważne, pełne szacunku słuchanie, które wykracza daleko poza słowa. Chodzi o dostrzeganie mikroekspresji na twarzy rozmówcy – tego krótkiego skurczu brwi, gdy wspomina się o byłym małżeństwie, lub delikatnego rozjaśnienia oczu, gdy rozmowa schodzi na pasję, jaką jest żeglarstwo czy malowanie. Nasze „dojrzałe” lustrzane neurony, wspomagane przez korę przedczołową odpowiedzialną za racjonalną analizę, pomagają nam odczytać te sygnały nie jako oderwane fakty, ale jako części większej, spójnej opowieści o drugim człowieku. Pozwalają nam usłyszeć ciszę między słowami, dostrzec napięcie w dłoniach, zinterpretować ton głosu. Na tym poziomie randkowanie przestaje być przesłuchaniem, a staje się wspólnym odkrywaniem.

Kluczową rolę odgrywa tutaj również samowiedza. Aby nasze lustrzane neurony mogły skutecznie „czytać” innych, musimy najpierw nauczyć się czytać samych siebie. Po czterdziestce mamy zwykle dużo większą świadomość własnych mechanizmów obronnych, triggerów i ran. Wiemy, co w nas wywołuje lęk, co sprawia, że się zamykamy, a co otwieramy. Ta samoświadomość jest niezbędna, aby odróżnić autentyczną empatię wobec drugiej osoby od projekcji – czyli przypisywania jej naszych własnych, nieprzepracowanych uczuć. Na przykład, jeśli mamy w sobie głęboki lęk przed porzuceniem, możemy błędnie zinterpretować czyjąś chwilową potrzebę przestrzeni jako oznakę odrzucenia. Nasze lustrzane neurony, niepohamowane przez samowiedzę, mogą wtedy odtworzyć w nas panikę, zamiast spokojnego zrozumienia. Dojrzała empatia polega na tym, by widzieć drugą osobę taką, jaka jest, a nie taką, jaką boimy się, że jest, lub jaką chcielibyśmy, żeby była.

W świecie randek po czterdziestce, gdzie tak wiele osób nosi zranienia, empatia staje się językiem gojenia. Spotykamy kobiety, które po rozwodzie mają wrażenie, że straciły część swojej tożsamości. Spotykamy mężczyzn, którzy całe życie gnali za karierą, a teraz czują, że nie potrafią budować głębokich więzi. Gdy wchodzimy z takimi osobami w interakcję, nasze lustrzane neurony pozwalają nam nie tylko zrozumieć ich ból intelektualnie, ale poczuć go na poziomie cielesnym. To z kolei prowadzi do zupełnie innej jakości komunikacji. Zamiast pocieszających frazesów („Wszystko będzie dobrze”), oferujemy autentyczną obecność. Możemy powiedzieć: „To musi być trudne. Nie potrafię sobie nawet wyobrazić, przez co przeszedłeś, ale słyszę ból w twoim głosie”. Taka odpowiedź, wypływająca z prawdziwego współodczuwania, buduje most nad przepaścią samotności. Sprawia, że druga osoba czuje się naprawdę usłyszana i ważna. A w budowaniu nowej, dojrzałej relacji, nie ma nic bardziej potężnego niż poczucie, że jest się naprawdę widzianym.

Empatia jest też antidotum na ego, które często bywa największą przeszkodą w nowych związkach. Po czterdziestce mamy ustaloną pozycję, nawyki, sposób życia. Łatwo wpaść w pułapkę traktowania randki jak negocjacji, w której trzeba postawić na swoim, obronić swoją niezależność, pokazać swoją siłę. Empatia, zakorzeniona w działaniu neuronów lustrzanych, rozbraja to ego. Przypomina nam, że po drugiej stronie stołu nie siedzi przeciwnik, ale równie złożona, wrażliwa istota ludzka z własnymi nadziejami i obawami. Kiedy skupiamy się na zrozumieniu jej świata, nasza własna potrzeba bycia „w porządku” lub „najlepszym” schodzi na dalszy plan. To uwalniające doświadczenie – przestać grać, a zacząć po prostu być i poznawać.

Co więcej, empatyczne randkowanie tworzy bezpieczną przestrzeń do bycia autentycznym. Kiedy czujemy, że druga osowa naprawdę stara się nas zrozumieć, a nie tylko ocenić, opada w nas presja, by udawać kogoś, kim nie jesteśmy. Możemy odważyć się pokazać nasze prawdziwe „ja” – wraz z jego niedoskonałościami, dziwactwami i historią. A to jest przecież sedno poszukiwań w dojrzałym wieku – nie znaleźć kogoś idealnego, ale kogoś, z kim możemy być prawdziwi. Empatyczna komunikacja na wczesnym etapie znajomości buduje fundament zaufania, który jest niezbędny, aby związek miał szansę przetrwać nieuniknione w przyszłości burze.

Warto też spojrzeć na to z perspektywy czysto pragmatycznej. W świecie aplikacji randkowych i powierzchownych ocen, empatia staje się twoim największym atutem, twoją „przewagą konkurencyjną”. Podczas gdy inni wysyłają identyczne wiadomości, ty możesz napisać coś, co pokazuje, że naprawdę przeczytałaś profil drugiej osoby i zastanawiasz się nad jej doświadczeniami. Na randce, zamiast mówić tylko o sobie, potrafisz prowadzić rozmowę w taki sposób, że twój towarzysz czuje się wartościowy i interesujący. To nie jest strategia. To naturalna konsekwencja prawdziwego zainteresowania drugim człowiekiem, które emanuje z naszej dojrzałej zdolności do empatii. Ludzie, zwłaszcza po przejściach, wyczuwają tę autentyczność na kilometr.

Oczywiście, rozwijanie i praktykowanie tej głębokiej empatii wymaga wysiłku. Wymaga odłożenia telefonu i prawdziwego skupienia na drugiej osobie. Wymaga powstrzymania się od osądów i natychmiastowych rad. Wymaga odwagi, by pozwolić sobie na odczuwanie dyskomfortu drugiej osoby, zamiast go natychmiast zagłuszać żartem lub zmianą tematu. To jest męczące, ale też niezwykle satysfakcjonujące. Każda taka głęboko empatyczna interakcja, nawet jeśli nie zakończy się kolejną randką, jest sama w sobie wartościowym spotkaniem dwóch ludzkich istot. Wzbogaca nas, poszerza nasze zrozumienie ludzkiej natury i pozostawia nas w poczuciu, że nawiązaliśmy prawdziwy, ludzki kontakt.

Wracając do naszej restauracji i kieliszka wina. Gdy po czterdziestce obserwujesz tę samą scenę, twój mózg nie jest już tylko biernym odbiorcą. Staje się aktywnym uczestnikiem tworzenia więzi. Twoje lustrzane neurony, wsparte życiową mądrością, pozwalają ci wejść w rodzaj cichej, neuronalnej harmonii z drugą osobą. To właśnie w tej przestrzeni – gdzie rozumiemy nie tylko słowa, ale i intencje, nie tylko gesty, ale i emocje, które za nimi stoją – rodzi się prawdziwa bliskość. Empatia nie jest więc jedynie społeczną umiejętnością. Jest biologicznym mostem, który, gdy jest świadomie używany przez dojrzałe osoby, może zamienić randkowanie z przerażającego skoku na głęboką wodę w piękną, wspólną podróż w głąb drugiego człowieka. W świecie, który często celebruje powierzchowność, ta głęboka, neuronalna i emocjonalna łączność jest najprawdziwszym skarbem, jaki możemy sobie nawzajem ofiarować.

Przejście z przestrzeni cyfrowej do rzeczywistości to najważniejszy, a jednocześnie najbardziej newralgiczny punkt zwrotny w procesie budowania relacji online. To moment, w którym projekcja i fantazja, podsycane przez swobodę i kontrolę środowiska tekstowego, muszą skonfrontować się z nieprzewidywalnością, wielozmysłowością i pełną obecnością drugiego człowieka. Opóźnianie tego kroku, przeciąganie rozmów w nieskończoność lub traktowanie go z paraliżującym lękiem, to prosta droga do zaprzepaszczenia potencjalnie wartościowej znajomości na rzecz bezpiecznej, lecz jałowej iluzji. Istnieje bowiem okno optymalnego czasu, psychologiczna i emocjonalna przestrzeń, w której zainteresowanie i ciekawość są na tyle wysokie, a nawyk czatowania nie zdążył jeszcze zastąpić prawdziwej potrzeby spotkania i zbudować fałszywego poczucia zażyłości. Przegapienie tego momentu grozi przekształceniem relacji w wygodną, ale emocjonalnie sterylną fikcję związku, który istnieje tylko na ekranie, żywiąc się wyobrażeniami i odraczając moment prawdy w nieskończoność.

Dlaczego ten moment jest tak kluczowy i czym ryzykujemy, zwlekając? Po pierwsze, energia i zainteresowanie w relacjach online podlegają naturalnemu cyklowi, który bez dostarczenia nowych bodźców wygasa. Pierwsze dni i tygodnie rozmowy na platformie do nawiązywania relacji charakteryzują się często wysoką intensywnością – jest nowość, ekscytacja odkrywania, wymiana kluczowych historii i budowanie podstawowego zaufania poprzez regularność. Jednak po wyczerpaniu pewnego pulu tematów (praca, pasje, rodzinne tło, opinie na ogólne tematy) pojawia się nieuniknione stan plateau. Rozmowa nie gaśnie, często utrzymuje się na miłym poziomie, ale przestaje się rozwijać. Partnerzy stają sobie „znani” w tym wirtualnym, uproszczonym wymiarze, co może tworzyć złudne i niebezpieczne poczucie zażyłości, jednocześnie gasząc pilną, fizjologiczną potrzebę spotkania. Powstaje paradoks: im dłużej się pisze, tym mniej pilne wydaje się spotkanie, ponieważ mózg oszukuje się, że już „zna” tę osobę. To właśnie w fazie rosnącego, a jeszcze nie ustabilizowanego zainteresowania, gdy emocje są świeże, a tematy nie wyczerpane, siła przyciągania i motywacja do spotkania są największe. Czekanie zbyt długo sprawia, że spotkanie przestaje być naturalną, ekscytującą kontynuacją dialogu, a staje się sztucznym, obciążonym ogromnymi oczekiwaniami i lękiem wydarzeniem, które ma zweryfikować coś, co powinno było być zweryfikowane znacznie wcześniej, w atmosferze większej lekkości.

Po drugie, i to jest być nawet ważniejsze, przedłużający się kontakt wyłącznie online działa jak potężna soczewka idealizacji i projekcji. Środowisko tekstowe, asynchroniczne i dające czas na przemyślaną odpowiedź, jest medium, w którym prezentujemy swoje najlepsze, najinteligentniejsze, najstaranniej wybrane „ja”. Nie ma tu tonu głosu zdradzającego nerwowość, mowy ciała świadczącej o znudzeniu, sposobu jedzenia, spontanicznego śmiechu czy reakcji na nieprzewidzianą sytuację. Im więcej czasu spędzamy na wymianie tych starannie redagowanych aktów komunikacji, tym bardziej nasz umysł, pozbawiony rzeczywistych danych, dopowiada brakujące cechy, tworząc idealny, dostosowany do naszych najgłębszych potrzeb obraz. Kochanek staje się romantycznym poetą, osoba nieśmiała – tajemniczą, osoba dowcipna – nieustającym źródłem radości. Wczesne spotkanie działa jak korekcyjna soczewka rzeczywistości. Pozwala zweryfikować tę idealizację w sposób łagodniejszy, gdy inwestycja emocjonalna nie jest jeszcze tak głęboka i skomplikowana przez miesiące wirtualnej więzi. Spotykamy prawdziwego, złożonego człowieka, z jego energią, stylem bycia i cielesnością, i możemy ocenić, czy podstawowa chemia i komfort istnienia w jednej przestrzeni w ogóle istnieją, zanim całkowicie uwierzymy w iluzję wielkiej, internetowej miłości. Opóźniając to, fundujemy sobie potencjalnie ogromne rozczarowanie, gdzie każdy drobiazg niezgodny z wyobrażeniem będzie odczuwany jako zdrada tej idealnej wizji.

Jak zatem rozpoznać ten właściwy moment i jak skutecznie, z klasą, przeprowadzić zmianę miejsca rozmowy, nie narażając się na wrażenie natarczywości lub desperacji? Optymalny czas na zainicjowanie propozycji spotkania przychodzi zwykle po okresie dobrej, płynnej i wzajemnej wymiany, która wyraźnie wykroczyła poza schemat suchych pytań i odpowiedzi. To moment, gdy rozmowa zeszła na tematy bardziej osobiste, pojawiły się pierwsze autentyczne żarty, wspólne punkty odniesienia czy wzajemne wyrazy uznania dla sposobu myślenia drugiej strony. Tempo odpowiedzi jest wzajemne i zaangażowane – nie ma wielkich, niezrozumiałych opóźnień, a wiadomości są treściwe. Psychologicznie, jest to etap, gdy pojawia się naturalne poczucie niedosytu tekstowego i ciekawości poznania pełnego kontekstu osoby. Chce się usłyszeć, jak się śmieje, jak formułuje zdania na żywo, jak reaguje na żart opowiedziany, a nie napisany. Zazwyczaj ten moment przypada na przedział od kilku dni do maksymalnie dwóch-trzech tygodni aktywnego, codziennego pisania. Dłuższe przeciąganie tego etapu bez wyraźnego powodu (np. wielka odległość) zaczyna działać na niekorzyść.

Samo przejście można i warto stopniować, szczególnie jeśli czujesz niepewność. Stopniowanie redukuje lęk i buduje mosty zamiast skoku w przepaść. Etapami mogą być:

Krótka rozmowa głosowa – np. przez komunikator w aplikacji. Propozycja: „Słuchaj, fajnie by było usłyszeć, jak się w ogóle mówi te wszystkie historie, które piszemy :). Masz ochotę na 10-minutowy telefon wieczorem?”. To oswojenie z tembrem głosu, śmiechem, pauzami.

Krótka wideorozmowa – to dodaje warstwę wizualną: mimikę, kontakt wzrokowy (przez ekran), ogólną prezencję. Można to wpleść naturalnie: „A może przejdziemy na wideoczat na chwilę? Przy kawie, jakbyśmy byli w jednej kawiarni.”

Spotkanie na żywo.

Klucz do sukcesu leży w formie propozycji. Powinna być konkretna, lekka, niskopresyjna i dająca łatwą ścieżkę do odmowy bez poczucia winy. Zła propozycja: „Może się kiedyś spotkamy?” (zbyt mglista, przerzuca odpowiedzialność). Dobra propozycja: „Świetnie się z Tobą rozmawia. Mam ochotę kontynuować tę rozmowę już przy prawdziwej kawie, a nie wirtualnej :) Proponuję [konkretna, publiczna, neutralna kawiarnia] w [konkretny dzień, np. sobotę] o [konkretna godzina]. Bez wielkiej filozofii, po prostu, żeby się lepiej poznać. Jak brzmi?”

Analiza tej dobrej propozycji:

Pozytywne podsumowanie dotychczasowego kontaktu („Świetnie się z Tobą rozmawia”) – buduje na tym, co już dobre.

Jasne zakomunikowanie własnej intencji („Mam ochotę kontynuować…”) – jesteś bezpośredni, ale nie agresywny.

Konkret – miejsce, dzień, godzina. Ułatwia podjęcie decyzji.

Odpowiednie zdjęcie presji („Bez wielkiej filozofii”) – pokazuje, że to nie jest egzamin życia.

Naturalne, otwarte zakończenie („Jak brzmi?”) – daje przestrzeń na „tak”, „nie, ale w innym terminie” lub „nie”.

Reakcja na tę propozycję jest najważniejszą diagnostyczną informacją.

Odpowiedź pozytywna lub z propozycją alternatywnego terminu: Znak, że zainteresowanie jest realne. Sukces.

Odpowiedź wymijająca, bez alternatywy („O, może kiedyś”, „Jestem teraz bardzo zajęty/a”): To z wysokim prawdopodobieństwem sygnał, że zainteresowanie jest niskie lub osoba nie jest gotowa na realny kontakt. W tym momencie nie warto marnować dalszej energii na przekonywanie lub przedłużanie internetowej iluzji. Godną i mądrą reakcją jest: „Rozumiem, nie ma sprawy. Powodzenia w poszukiwaniach!” i emocjonalne wycofanie. Kontynuowanie pisania po takiej reakcji to wejście w rolę wygodnej rozrywki, tzw. „poczty pisanej”.

Pamiętaj, że ostatecznym celem korzystania z serwisów umożliwiających poznawanie nowych ludzi nie jest prowadzenie wirtualnych romansów czy zbieranie kolekcji miłych czatów. Celem jest znalezienie osoby do realnego, wielowymiarowego spotykania się w fizycznym świecie. Im szybciej, sprawniej i odważniej, ale z szacunkiem, przeprowadzisz tę niezbędną zmianę miejsca rozmowy, tym większą masz szansę na zbudowanie czegoś prawdziwego, autentycznego i satysfakcjonującego – relacji opartej na pełnym spectrum ludzkiej interakcji, a nie tylko na jej wygodnym, lecz ograniczonym, tekstowym fragmencie. Nie przegap tego momentu. To jedyna droga, by dowiedzieć się, czy to, co stworzyliście online, ma szansę stać się czymś więcej niż tylko przyjemnym wspomnieniem o kimś, kogo nigdy tak naprawdę nie poznałeś.

Związki potrafią stać się nudne i niewystarczające. Jeśli zaczęliście bardzo intensywnie, po krótkim czasie będzie się wam wydawać, że zdążyliście się wypalić i wasz związek jest skazany na klęskę. Oczywiście jest to nieprawdą, każdy związek można starać się odzyskać. Problemem jest natomiast zachowywanie się tak, jakbyście tylko czekali, aż związek samoistnie się zakończy. Dzięki tej liście dowiecie się, jakie zachowania znacznie przyśpieszą ten proces.


1. Brak kontaktu fizycznego
Brak kontaktu fizycznego potrafi zabić każdą relację, nawet nieromantyczną, co pokazuje, jak istotny jest on w przypadku tej konkretnej. Kontakt fizyczny w związkach potrafi samoczynnie zanikać, a naszym zadaniem jest dbanie o to, żeby nie zrobił tego całkiem. Nie chodzi tu o obściskiwanie się, ale zwykłe przytulanie czy chociaż buziaka w policzek przed wyjściem do pracy. To pobudzi nasze hormony szczęścia i bardziej przywiążemy się do osoby, która nas dotyka. Dodatkowo pokazujemy w ten sposób, że zależy nam na danej osobie. Jeśli zgubimy w związku kontakt fizyczny, zabijemy naszą relację.


2. Szukanie wrażeń poza związkiem
Jeśli nie możesz znaleźć tego, czego szukasz u partnera, najpewniej zaczniesz tego szukać gdzie indziej. Jeśli twój partner wiecznie nie ma na coś czasu, zrobisz to w końcu sama. Jeśli nie chce się na coś zgodzić albo za bardzo się czegoś boisz, zostawisz go i nie będziesz zwracała uwagi na to, że źle się z tym czuje. Poświęcanie aktywności w związku na aktywności poza nim, często niedostępne dla was obojga razem, niszczy wasz związek i buduje niechciany dystans. Do tego przyzwyczajasz się, że fajne rzeczy robicie osobno i nie budujecie wspólnych, miłych wspomnień.


3. Szukanie alternatyw
Jeśli już teraz przeglądasz Facebook albo wróciłaś na Tindera, to znak, że pochowałaś już tę relację. Gdy zaczynasz się otaczać alternatywami dla swojego partnera, nie dostrzegasz możliwości i powodów, dla których watro ratować związek. Do tego stracisz jakiekolwiek zainteresowanie swoim partnerem. Jeśli twoja druga połówka zauważy, że interesujesz się innymi osobami, sama również straci zapał i powody do tego, żeby dawać więcej od siebie. W ten sposób dajesz również swojemu partnerowi do zrozumienia, że jest niewystarczający. Tak brutalnie i skutecznie zabijasz swój związek.


4. Ciche dni
Ciche dni urosły w naszej kulturze do rangi przemocy, chociaż nie zawsze nią są. Niedawanie jakiegokolwiek zainteresowania swojemu partnerowi sprawi, że zniechęci się on do mówienia nam o czymkolwiek. Będzie to rodziło konflikty i powodowało, że frustracja będzie narastała. Zwykłe zapytanie o przebieg dnia może załatwić sprawę, niestety często partnerzy uważają, że to ta druga osoba powinna przerwać ciszę, przez co oboje milczą całymi dniami, denerwując się nawzajem. Cisza nigdy nie będzie działać na relację dobrze, a utrzymywanie jej w zmyśle celowo, doszczętnie ją zniweczy.


5. Coraz częstsze rozregulowywanie wspólnego dnia
Jeśli kiedyś robiliście coś stale razem np. i tej samej porze szliście spać albo jadaliście razem lunche podczas przerw w pracy, zapewne zaczniecie tego teraz unikać. Im mniej kontaktu, tym rzadsze konfrontacje, tym mniej poczucia niepokoju i niepewności. Niestety, takie rozregulowywanie wspólnego dnia pogłębi tylko dystans, który i tak zdążył między wami urosnąć. Jeśli będziecie unikać jakichkolwiek wspólnych działań, z czasem sama perspektywa zrobienia czegoś razem będzie was przerażać i odpychać. A bez wspólnoty nie ma związku.