Czy przyszłość randek to wirtualna rzeczywistość? To pytanie, które jeszcze dekadę temu brzmiałoby jak scence fiction, dziś staje się coraz bardziej realnym scenariuszem, który analizują nie tylko technologiczni futuryści, ale także socjologowie i psychologowie. Aby na nie odpowiedzieć, musimy wyjść poza nasze aktualne wyobrażenia o randkowaniu online, które ograniczają się głównie do wymiany wiadomości, zdjęć i wideorozmów. Wirtualna rzeczywistość (VR) obiecuje coś fundamentalnie innego – nie komunikację, a wspólne doświadczanie. Wyobraźmy sobie sytuację, w której zamiast pisać do siebie z dwóch różnych końców miasta czy kraju, zakładasz gogle i nagle znajdujesz się z drugą osobą na wirtualnej plaży o zachodzie słońca. Słyszysz szum fal, czujesz (dzięki specjalnym kombinezonom haptycznym) ciepło wirtualnego piasku pod stopami i widzisz awatar swojej randki, który nie jest jedynie statycznym zdjęciem, ale cyfrowym odzwierciedleniem jej ruchów i mimiki w czasie rzeczywistym. To nie jest już rozmowa przez ekran – to iluzja bycia w tym samym miejscu, dzielenia się przestrzenią i wspólnym, immersyjnym przeżyciem. Taka forma kontaktu ma potencjał, aby zrewolucjonizować sposób, w jaki budujemy więź na odległość, oferując substytut fizycznej obecności, który jest nieporównywalnie bogatszy od wszystkiego, co znamy dziś.

Potencjał VR w kontekście randek jest ogromny, szczególnie w erze, w której relacje na odległość stały się normą, a nie wyjątkiem. Obecne aplikacje randkowe pozwalają nam się „połączyć”, ale wciąż pozostawiają fundamentalną lukę – brak wspólnej przestrzeni. VR tę lukę wypełnia. Daje nam narzędzia do tworzenia wspólnych wspomnień, które są kluczowe dla budowania każdej relacji. Zamiast jedynie opowiadać drugiej osobie, że uwielbiasz sztukę, możesz zaprosić ją do wirtualnego muzeum Van Gogha, gdzie będziecie mogli razem podziwiać „Gwiaździstą noc” i dyskutować o niej, stojąc obok siebie. Zamiast opisywać swój wymarzony urlop, możecie go razem, w pewnym sensie, przeżyć – wspiąć się na wirtualną piramidę w Gizie, popływać z tropikalnymi rybkami na rafie koralowej czy pospacerować po uliczkach starożytnego Rzymu. Te wspólne, emocjonujące doświadczenia tworzą silne skojarzenia i punkty odniesienia w relacji, które są o wiele trwalsze niż nawet najdłuższa wymiana wiadomości tekstowych. Budują one historię pary w sposób, który do tej pory był możliwy wyłącznie przy fizycznym spotkaniu.

Kolejnym rewolucyjnym aspektem jest kwestia obecności i uwagi. Na zwykłej wideorozmowie zawsze istnieje pokusa, by sprawdzić powiadomienie na smartfonie, rzucić okiem na drugą zakładkę w przeglądarce czy prowadzić równolegle inną rozmowę. W pełni immersyjnej wirtualnej rzeczywistości jesteś „tam”. Twój mózg, przynajmniej w pewnym stopniu, interpretuje tę sytuację jako realną. Jesteś zmuszony do bycia w pełni obecnym z drugą osobą, bo całe twoje pole widzenia i słyszenia jest wypełnione tą wspólną przestrzenią. To jakościowa zmiana w kontekście jakości komunikacji. Widzisz nie tylko twarz rozmówcy, ale także jego język ciała – jak się porusza, czy jest niespokojny, czy otwarty, jak gestykuluje. Awatary stają się coraz bardziej zaawansowane, odzwierciedlając subtelne ruchy mięśni twarzy, co pozwala na przekazanie znacznie szerszego spektrum emocji niż emotikony czy nawet wideorozmowa. Taka forma kontaktu może znacząco przyspieszyć proces budowania intymności i zaufania, ponieważ komunikacja niewerbalna stanowi ponad połowę naszego przekazu.

Oczywiście, ta technologiczna utopia niesie ze sobą także cały szereg niebezpieczeństw i pytań etycznych, które musimy rozważyć, zanim VR na dobre zagości w świecie randek. Pierwszym i najpoważniejszym jest kwestia autentyczności i kreowania tożsamości. Jeśli myśleliśmy, że profil na portalu randkowym można idealizować, to w VR ta możliwość sięga zupełnie nowego poziomu. Nie chodzi już tylko o wybór najlepszych zdjęć czy napisanie mądrego opisu. W wirtualnym świecie możemy wcielić się w dowolny awatar. Możemy być wyżsi, szczuplejsi, mieć inną twarz, inny kolor skóry, a nawet zupełnie nierealistyczną, fantazyjną postać. Z jednej strony, to wyzwolenie od ograniczeń własnego ciała może być niezwykle kuszące, szczególnie dla osób nieśmiałych lub z niską samooceną. Z drugiej strony, stwarza to ogromne ryzyko oszustw i rozczarowań na niespotykaną dotąd skalę. Gdzie przebiega granica między niewinnym ulepszeniem swojego wizerunku a stworzeniem całkowicie fałszywej tożsamości? Jak będzie wyglądało pierwsze, rzeczywiste spotkanie pary, która przez miesiące spotykała się w VR jako dwie idealne, wysportowane i piękne istoty, a w rzeczywistości są zupełnie innymi ludźmi? To rodzi fundamentalne pytania o to, co tak naprawdę buduje miłość – czy jest to połączenie dusz, umysłów, czy też nieodłącznym jej elementem jest fizyczna, niedoskonała cielesność.

Kolejnym wyzwaniem jest potencjalne pogłębienie się izolacji społecznej. Paradoksalnie, technologia, która ma łączyć ludzi, może w rzeczywistości prowadzić do większej samotności. Jeśli spędzamy wieczory na wirtualnych randkach w egzotycznych lokacjach, możemy stracić motywację do wychodzenia z domu i nawiązywania kontaktów w realnym świecie. Po co iść na niewygodną, stresującą randkę do zatłoczonej kawiarni, skoro można komfortowo, nie ruszając się z fotela, pospacerować po wirtualnych ogrodach Babilonu? Taka perspektywa rodzi ryzyko powstania nowej formy społeczeństwa, w którym ludzie wolą stymulowane, kontrolowane i bezpieczne interakcje w VR od nieprzewidywalnego, często niewygodnego, ale autentycznego życia. Może to prowadzić do dalszego rozpadu tradycyjnych społeczności lokalnych i umiejętności nawiązywania kontaktów face-to-face. Relacje budowane wyłącznie w VR mogą okazać się kruche i nieodporne na zderzenie z prawdziwym światem, jego problemami, konfliktami i codzienną rutyną, która nie jest tak malownicza jak wirtualna wycieczka na Księżyc. Wirtualna rzeczywistość może stać się formą eskapizmu, a nie mostem do prawdziwej bliskości.

Pomimo tych zagrożeń, rozwój technologii VR w kierunku aplikacji społecznych i randkowych jest nieunikniony. Największe korporacje technologiczne inwestują miliardy w metaverse – kolektywną, wirtualną przestrzeń, która ma stać się następcą dzisiejszego internetu. W tym nowym ekosystemie randki będą jednym z kluczowych obszarów działalności. Możemy sobie wyobrazić wyspecjalizowane serwisy randkowe w VR, które zamiast oferować przeglądanie profili, będą organizować wirtualne speed datingi w eleganckich, cyfrowych klubach, gry integracyjne w fantastycznych światach czy koncerty, na których awatary będą mogły tańczyć obok siebie. Algorytmy dopasowywania par będą mogły analizować nie tylko Twoje deklaracje i polubienia, ale także Twoje zachowanie w wirtualnym świecie – jak się poruszasz, na co zwracasz uwagę, jak reagujesz na różne sytuacje. To dostarczy im o rząd wielkości więcej danych niż jakikolwiek obecny portal randkowy, potencjalnie prowadząc do znacznie trafniejszych dopasowań. Przyszłość randek w VR nie będzie więc po prostu ulepszoną wersją Tindera, ale zupełnie nowym ekosystemem społecznym, z własną etykietą, kulturą i wyzwaniami, które dziś trudno nam w pełni przewidzieć.

Druga część artykułu analizuje długoterminowe konsekwencje społeczne, psychologiczne i etyczne upowszechnienia się randek w VR oraz to, jak może to zmienić samą naturę ludzkich relacji.

Aby zrozumieć głębsze konsekwencje wejścia wirtualnej rzeczywistości w sferę randek, musimy zastanowić się, jak ta technologia może wpłynąć na sam proces doboru partnerów i ewolucyjne podstawy naszego pożądania. Od zarania dziejów atrakcyjność fizyczna odgrywała kluczową rolę w pierwszej fazie zalotów. Była szybkim wskaźnikiem zdrowia, płodności i genów. VR, oferując niemal nieograniczoną swobodę w kreowaniu awatarów, może ten starożytny mechanizm całkowicie wywrócić do góry nogami. W świecie, gdzie każdy może wyglądać jak supermodel, fizyczna atrakcyjność przestanie być walutą, którą się handluje. To zmusi nas do wyniesienia na pierwszy plan innych cech – inteligencji, poczucia humoru, osobowości, kreatywności, umiejętności konwersacji. Z jednej strony, może to prowadzić do bardziej demokratycznego i sprawiedliwego rynku randkowego, gdzie osoby, które w realnym świecie są dyskryminowane ze względu na wygląd, będą miały równe szanse. Z drugiej strony, może to stworzyć jeszcze większą presję na posiadanie „idealnej” osobowości, prowadząc do nowych form niepewności i lęku. Jeśli nie możesz już konkurować urodą, musisz konkurować dowcipem, erudycją czy charyzmą, co dla wielu może być jeszcze bardziej stresujące.

To prowadzi nas do fundamentalnego pytania: czy w miłości potrzebujemy cielesności? Czy bliskość zbudowana wyłącznie na interakcjach awatarów, choćby nie wiem jak zaawansowanych, może być pełnowartościowa? Zwolennicy tej technologii argumentowaliby, że miłość to przede wszystkim sprawa umysłu i duszy, a ciało jest jedynie opakowaniem. Przeciwnicy zaś wskazują, że fizyczna obecność, dotyk, zapach, wspólne doświadczanie materialnego świata są nieodłącznym i niezastępowalnym elementem ludzkiej więzi. Neurobiologia pokazuje, że fizyczna bliskość uruchamia kaskadę procesów chemicznych w mózgu – uwalnia się oksytocyna, zwana hormonem przytulania, która buduje przywiązanie i zaufanie. Czy wirtualny dotyk symulowany przez kombinezon haptyczny będzie w stanie wywołać podobną reakcję? Być może, ale będzie to zawsze jedynie symulacja. Istnieje zatem realne ryzyko, że relacje w VR, mimo całej swojej immersyjności, będą pozbawione pewnej głębi biologicznej i emocjonalnej, która powstaje, gdy dzielimy z kimś nie tylko wirtualną plażę, ale także łóżko, kiedy jest chory, czy kanapę, podczas gdy oboje jesteście zmęczeni po pracy. Prawdziwa miłość często kwitnie nie w spektakularnych chwilach, ale w zwykłej, wspólnej codzienności, którą trudno byłoby wiernie i atrakcyjnie odtworzyć w VR.

Kolejnym niezwykle ważnym aspektem jest kwestia bezpieczeństwa, szczególnie dla kobiet. Obecne aplikacje randkowe są niestety areną molestowania, niechcianych wiadomości i agresji. W anonimowym, wirtualnym świecie, gdzie konsekwencje działań są jeszcze mniej namacalne, problem ten może się gwałtownie pogorszyć. Wyobraźmy sobie sytuację, w której awatar innego użytkownika narusza naszą przestrzeń osobistą, dotyka naszego awatara w niepożądany sposób lub wręcz stosuje przemoc wirtualną. Psychologiczne skutki takiego zdarzenia, mimo że nie doszło do fizycznego kontaktu, mogą być bardzo realne i traumatyczne. Stwarza to ogromne wyzwanie dla twórców platform – będą oni musieli opracować zaawansowane systemy moderacji, natychmiastowego zgłaszania nadużyć, a także mechanizmy obrony osobistej, jak na przykład „bańka osobista”, której nikt niepowołany nie może przekroczyć. Bez tych rozwiązań, wirtualne światy randkowe mogą stać się toksycznym i niebezpiecznym środowiskiem, zniechęcającym wiele osób do udziału. To pokazuje, że przyszłość randek w VR zależy nie tylko od postępu technologicznego, ale także od naszego rozwoju etycznego i zdolności do przeniesienia zasad szacunku i zgody z realnego świata do tego cyfrowego.

Patrząc w przyszłość, możemy sobie wyobrazić scenariusz, w którym VR nie zastąpi tradycyjnych randek, ale stanie się ich naturalnym uzupełnieniem i wstępnym etapem. Proces poznawania drugiej osoby mógłby wyglądać następująco: najpierw łączycie się na zwykłej platformie tekstowej, potem przechodzicie na wideorozmowę, aby zweryfikować podstawową chemię, a następnie umawiacie się na kilka randek w VR. Te wirtualne spotkania pozwalają wam na wspólne przeżycie przygód i głębsze poznanie się w kontrolowanym, ale bogatym sensorycznie środowisku, bez kosztów i logistyki związanych z podróżą. Jeśli po kilku takich spotkaniach iskra wciąż iskrzy, decydujecie się na spotkanie w rzeczywistości. W tym modelu VR działa jako zaawansowany filtr, który pozwala uniknąć wielu nieudanych, kosztownych i czasochłonnych pierwszych randek. Może to szczególnie pomóc osobom nieśmiałym, które w realnym świecie czują presję i stres, a w VR, ukryte za awatarem, mogą się otworzyć i pokazać swoją prawdziwą osobowość. W tym ujęciu, wirtualna rzeczywistość nie jest celem samym w sobie, ale potężnym narzędziem ułatwiającym i wzbogacającym proces nawiązywania relacji, który finalnie i tak ma szansę rozkwitnąć w świecie materialnym.

Jednak najbardziej futurologiczny i kontrowersyjny scenariusz dotyczy możliwości, że relacje w VR staną się dla niektórych ludzi wartością samą w sobie, a nawet alternatywą dla związków w świecie rzeczywistym. Dla osób głęboko rozczarowanych realnym światem, zmagających się z poważnymi kompleksami, niepełnosprawnością lub po prostu poszukujących formy relacji, która nie jest ograniczona fizycznością, związek z awatarem innej osoby może stać się w pełni satysfakcjonujący. Można sobie wyobrazić pary, które „mieszkają” razem w zaprojektowanym przez siebie wirtualnym domu, podróżują po cyfrowych światach i zaspokajają swoje potrzeby towarzyskie wyłącznie w metaverse. Dla nich pierwsze spotkanie „na żywo” może nie być ani pożądane, ani konieczne. To rodzi poważne pytania filozoficzne o to, czym jest miłość i związek. Czy miłość do awatara, za którym stoi realny człowiek, jest „prawdziwa”? Czy taka relacja jest mniej wartościowa od tradycyjnej? Być może jesteśmy świadkami narodzin nowej formy ludzkiej intimności, która będzie współistnieć obok tradycyjnych związków, tak jak dziś współistnieją związki heteroseksualne, homoseksualne czy związki na odległość. Ewolucja relacji międzyludzkich nigdy nie stoi w miejscu, a technologia zawsze była jej siłą napędową.

Czy przyszłość randek to wirtualna rzeczywistość? Odpowiedź nie jest zero-jedynkowa. Najprawdopodobniej nie stanie się ona jedyną formą randkowania, ale z pewnością zajmie ważne i rosnące miejsce w ekosystemie ludzkich poszukiwań miłości i bliskości. Tak jak internet i smartfony zrewolucjonizowały sposób, w jaki się poznajemy, tak VR i metaverse mają potencjał, by dokonać kolejnego skoku jakościowego. Będzie to jednak przyszłość pełna napięć – pomiędzy autentycznością a kreacją, między bezpieczną iluzją a trudną rzeczywistością, między wolnością wyboru a nowymi formami uzależnienia. Ostateczny kształt tej przyszłości zależeć będzie nie tylko od inżynierów projektujących gogle i oprogramowanie, ale od nas wszystkich – od tego, jakich wyborów dokonamy, jakich zasad będziemy przestrzegać i jak zachowamy równowagę między światem wirtualnym a realnym. Jedno jest pewne: granica między tym, co realne, a tym, co wirtualne, w kontekście miłości i relacji, będzie się stawała coraz bardziej płynna i nieostra, zmuszając nas do ciągłego redefiniowania tego, co uważamy za prawdziwą bliskość.

No i mamy powoli kolejną już wiosnę ... ile już takowych przeżyliście? z biegiem czasu zapewne coraz mnie, szczególnie kobiety ;-) Czy w tym roku również będzie tak gorąco jak ostatnio, no cóż przekonamy się ... ale z pewnością będzie to dobry okres na spotkania i zawieranie znajomości. No tak, każdy artykuł mówi o portalu randkowym - no ale skoro tutaj jesteśmy to do tego właśnie namawiamy. Pamiętajcie o jednym, nie jest tak, że wejdziecie na dowolny portal randkowy, napiszecie kilka wiadomości i już mamy randkę a chwilę później wielką miłość. Szukanie ciekawych znajomości przez internet również nie jest takie proste - najpierw trzeba chwilę porozmawiać, powymieniać się myślami, później kilka razy spotkać i albo zechcemy spędzać z tą osobą jak najwięcej czasu albo nie ... niczym nie różni się to od normalnego życia, prawda? W czasach kiedy każdy ma internet i spędza więcej czasu patrząc na smartfona niż dookoła siebie - z całą pewnością.

Odkąd dorosłeś, zastanawiasz się czasem, czy idziesz właściwą drogą. W dzieciństwie nieraz słyszałeś od dorosłych, że “w życiu trzeba dużo się uczyć”, aby zdobyć dobry zawód i stanowisko, zacząć zarabiać i usamodzielnić się. Potem, kiedy czytałeś mnóstwo poradników słyszałeś, że “trzeba marzyć na jawie”, wizualizować cele, iść własną drogą, robić to, co chcesz robić, a nie to co musisz. Wiesz jednak, że to nie takie proste. Możesz przeczytać uważnie wiele poradników, a nawet sięgnąć po mądrość starożytną albo mędrców wschodu i nadal nie wiedzieć, jaka droga jest ci pisana, przeznaczona. Czasem wątpisz nawet w to, że w ogóle jest jakaś droga, masz wrażenie, że jesteś pośrodku dżungli, gdzie za pomocą noża przebijasz się przez zarośla, wytyczając nową ścieżkę. Myślisz wreszcie, że wszystko jest dziełem przypadku i że nie istnieje żadne zadanie, żaden plan dla ciebie ani pozostałych ludzi. Potem jednak znowu zastanawiasz się, jak wykorzystać życie, jak spędzisz czas do emerytury, jak się zrealizować. To, co musisz zrobić, to zapytać się swojego nieświadomego umysłu, “czego pragniesz najbardziej?” I poczekać na odpowiedź. Co jednak robić w międzyczasie?

Najpierw sięgnij myślą wstecz. Wróć do dzieciństwa, postanów przywołać wszystkie dobre i złe rzeczy, jakie się działy. Czasem, aby wyprzeć złe fakty, krzywdy i winy, zapominamy też równocześnie o dobru, jakie było, bo nie samo zło się zdarzyło. Jeśli jednak traum jest dużo, pomoże ci w tym dobry psycholog. Sięgając myślą wstecz nie musisz sięgać do samego początku, lecz niech to będzie okres 7-11 r. ż. To wtedy powstają pierwsze marzenia, przymiarki i zabawy w dorosłych, bawienie się w “księdza”, “nauczycielkę” czy “lekarza”. Dzieci próbują się w zabawie, nie znają uczucia powagi. Wszystko, co robią, robią “na niby”, badając siebie i swoje siły. Zapytaj się tamtego dziecka w tobie, “kim chciałeś być wtedy?”. Najczęściej chłopcy chcą być policjantami, albo księżmi, a dziewczynki nauczycielkami albo pisarkami. Zapytaj się siebie z tamtych lat, kim naprawdę chciałeś/chciałaś być? Odpowiedź może nie nadejść od razu, może trzeba ją zdobyć we śnie, czasem przychodzi jako znak z zewnątrz (np. jako propozycja pracy, czyjaś podpowiedź, etc.).
Czasem powrót do dzieciństwa z pytaniem “czego chcę” pomaga, czasem chwilowo, a czasem wcale. Wiedz jednak, że same techniki mentalne (koncentracja, dyscyplina, wizualizacje i wiele innych) mogą nie pomóc, bo są zbyt techniczne. Problem jest dużo bardziej prosty i polega na tym, aby “wiedzieć, czego się chce”. Inaczej mówiąc, co mnie interesuje? Czemu poświęcam najwięcej czasu, najwięcej uwagi? Jak wygląda mój dzień? Co robię między pobudką a pójściem spać wieczorem? Wystarczy czasem przejść w myśli jeden przeciętny dzień, aby odpowiedź się znalazła.

Możesz zrobić dość proste ćwiczenie: wyobraź sobie, że jest rok 2023 - koniecznie określ datę co do dnia i miesiąca, np. niech to będą twoje urodziny za 5 lat. Napisz, co widzisz. Jak wyglądasz zewnętrznie, gdzie mieszkasz, z kim przebywasz, jak wygląda twój dzień codzienny, gdzie pracujesz, w jakim charakterze. Wszystko powinno być wyraźne, jednoznaczne, ostre, mocne. Podejdź do siebie samego, dotknij swoich włosów, podaj sobie rękę, porozmawiaj. Zapytaj się siebie, czy jesteś szczęśliwy? Jak minęło ostatnie pięć lat? Co się ważnego zdarzyło? Co robisz w życiu? Czy odnalazłeś swoją drogę czy też nadal szukasz? Ile masz środków na koncie, czy lata te przyniosły poprawę warunków finansowych czy jest tak samo? Na koniec poproś siebie, aby pokazał ci twój garaż. Wejdź i zobacz swoje auto za pięć lat. Jaki ma kolor, jaka to marka i model, dotknij lakieru, usiądź za kierownicą, włącz silnik, wyjedź z garażu, przejedź się po ulicach miasta przyszłości. Uwierz, choćby wszystko ci mówiło, że to niemożliwe.
Czasem otoczenie przeszkadza nam w realizacji celów. Spełniamy czyjeś żądania i prośby, nie odmawiamy w żadnej sytuacji, chcemy w ten sposób być lubiani, postrzegani jako uczynni, kulturalni. Tymczasem otoczenie nie chce, żebyś ty wygrał, tylko inni ludzie. Póki spełniasz czyjeś prośby zgodne z twoją pasją jest dobrze. Gdy jednak musisz robić coś, czego nie chcesz, zaczyna się konflikt sumienia. Działasz bez przekonania, z obowiązku, z automatu. Wiesz, że chcesz innej pracy, ale boisz się, że następna będzie jeszcze gorsza, więc tkwisz w strefie komfortu i nadal robisz coś, czego nie chcesz. Jeśli jednak tkwienie w komforcie jest miłe, to dalekosiężne skutku tej postawy mogą być opłakane. Nagle po latach wykonywania nielubianej pracy możesz mieć w środku życia kryzys wieku średniego, polegający na tym, że bilans tych lat będzie całkowicie ujemny i wpadniesz w depresję, mając poczucie zmarnowanego czasu, życia, sił, zdrowia i pieniędzy. Robienie niechcianej rzeczy nawet Biblia nazywa “grzechem”. Wszystko, co robisz bez przekonania obraca się w końcu przeciw tobie. Dlatego mówi się, że do “odważnych świat należy” i że “trzeba wyjść ze strefy komfortu” jak najszybciej. Nie jest to łatwe, ale może przynieść nadzieję na odmianę.

Póki pracujesz dla kogoś, właściwie przegrywasz. Wszelkie wymówki typu “muszę zarabiać na życie” są niestotne, bo wszędzie można zarobić. Jeśli wykonywać pracę dla kogoś, to znajdź najbliższą wymarzonej. Niech to będzie ta sama branża, ale inna firma, albo inne stanowisko w firmie. Rozmawiaj z pracodawcą o warunkach, wiele firm przenosi pracowników na równoległe stanowiska, aby przeciwdziałać wypaleniu. Pogadaj o awansie, pozbądź się kompleksów niższości. Nie bój się odmowy, z jaką możesz się spotkać. Obawa przed odmową jest najczęstszą przyczyną braku działania z twej strony. Jeśli nawet dziewczyna odmówi ci randki albo tańca, a pracodawca awansu, to na tym świat się nie kończy.

Gdy zdobędziesz się już na odwagę pracy “na swoim”, musisz wiele przejść, aby zacząć zarabiać co najmniej tyle samo, ile w pracy na etacie. Panująca biurokracja, konkurencja, przeszkody rodzinne - mogą niestety cię zniechęcać, jednak przynajmniej raz w życiu można zaryzykować i spróbować czegoś, czego nigdy nie robiłeś. Może się uda - może nie. Jednak jeśli nie zrobisz nic, nie uda się na pewno. A jeśli podejmiesz akcję, jest zawsze możliwość, że uda się właśnie tobie. Przynajmniej będziesz mieć poczucie, że próbowałeś i nie wpadniesz w żal, gdy po latach będziesz żałować, że czegoś nie spróbowałeś. Ludzie na końcu życia żałują nie tyle tego, co zrobili, ile tego, czego nie zrobili. Działając nie unikniesz błędów, a nawet one są konieczne, bo na nich się uczymy. Jeśli nie chcesz błędów, nie rób nic. Wtedy jednak, gdy będziesz biernie czekać, tkwiąc w bezczynności, nie zdarzy się nic na pewno. A jeśli zaczniesz coś robić, na początku cokolwiek, wtedy otwierają się możliwości, o których nigdy nie myślałeś, że w ogóle istnieją.