Przyjaźń to niewątpliwie piękne słowo. O przyjaźni jest wiele pięknych cytatów, złotych myśli, bo to właśnie ona nadaje sens naszemu życiu. Przyjaciele są dla siebie wszystkim. Swoją relację budują przez całe życie. Tak samo jest w miłości. Przyjaciele, podobnie jak życiowi partnerzy czy małżonkowie towarzyszą sobie na co dzień. W różny sposób. Przyjaciół mogą dzielić setki kilometrów, mogą widywać się ze sobą dwa razy w ciągu roku, ale mentalnie są ze sobą zżyci na co dzień.


Do przyjaciela dzwonisz kiedy masz chandrę. Kiedy świat przybiera smutne kolory. Przyjaciel odbierze od ciebie telefon o drugiej w nocy, powie ci wprost, że właśnie przerwałeś mu najpiękniejszy sen, po czym stwierdzi, że fajnie iż dzwonisz i wysłucha cię od początku do końca. Wesprze, pocieszy, zmotywuje - będzie płakać razem z tobą, śmiać się, cieszyć się, nawet bez konkretnego powodu. Prawdziwy przyjaciel powie ci, że jesteś głupi jak but, bredzisz od rzeczy i że nie da się ciebie słuchać, po czym nadal będzie trwał przy tobie, z uwagą słuchając twoich bredni...


Z przyjacielem można porozmawiać ale też pomilczeć. Przyjaciel bardziej niż uchem, słucha sercem. On zna wszystkie twoje tajemnice. Wie o tobie więcej niż rodzona matka. Nie ocenia, nie krytykuje, lecz wspiera. Jest niczym anioł stróż. Pokrzepi ale i ochrzani, kiedy będzie trzeba. Będzie widział w tobie to, czego ty sam nie dostrzegasz we własnym wnętrzu. Stanie za tobą murem w opozycji do całego świata, który będzie cię chciał zniszczyć. Przyjacielem może być brat, siostra, przyjaciółmi mogą być rodzice, dziadkowie, krewni. Przyjacielem może też być mąż, żona a nawet syn czy córka. Każdy, komu zależy na tobie najbardziej.


Przyjaźń rodzi się w nas od najmłodszych lat. Przyjaciół poznajemy na podwórku, w piaskownicy, przedszkolu, szkole. Niekiedy relacje te są najsilniejsze i trwają latami, przez całe dorosłe życie. Przyjaźń to relacja miłości, pozbawiona aspektu seksualnego. Przyjaciel wydobędzie z ciebie wszystko co najlepsze. Jest nim ktoś, przy kim czujemy się najlepiej, najbezpieczniej, najbardziej komforotowo i spokojnie. To, co najcenniejszego dajemy oraz otrzymujemy od naszych przyjaciół to czas. Nie ma bowiem nic cenniejszego niż czas, który jesteśmy w stanie poświęcić drugiej osobie, rezygnując na chwilę z własnych planów. Rozłąka przyjaciół nie jest w stanie zdegradować ani osłabić łączącej ich więzi a wręcz przeciwnie - umocnić ją jeszcze bardziej.


Trzeba jednak rozróżnić prawdziwą przyjaźń od tej, która co najwyżej może być tylko jej słabą atrapą. Prawdziwy przyjaciel nie mówi wyłącznie o sobie, nie koncentruje uwagi tylko na swoich sprawach. Nie bierze czegoś, nie dając jednocześnie nic w zamian. Nie pojawia się tylko wówczas, gdy czegoś potrzebuje a potem znika na jakiś czas, przepadając bez słowa. Przyjaciel nie wykorzystuje niwygodnych faktów przeciwko przyjacielowi. Nie zdradza jego zaufania, nie wykorzystuje w ten czy inny, często materialny ale i emocjonalny sposób. Nie zostawia w potrzebie. Przyjaciel daje ci wszystko co ma najlepszego, oczekując jedynie twojej obecności w swoim życiu. W dzisiejszym świecie o przyjaźni mówi się niewiele.
Poszczególne relacje międzyludzkie schodzą na coraz to dalszy plan.
W obecnych czasach, styl życia koncentruje się głównie na tym co można mieć i kim można być.


Często szukamy przyjaźni tam, gdzie co najwyżej, może nas spotkać rozczarowanie. Głównie w internecie. Zadaj sobie pytanie - ilu z twoich znajomych na Facebooku (jeżeli masz ich 1000 lub więcej) jest twoimi przyjaciółmi? Z iloma z listy twoich wirtualnych znajomych spotkałeś się na kawie? Z iloma możesz porozmawiać o wszystkim i o niczym, o każdej porze dnia i nocy? Odpowiedź przyjdzie sama. Nie załamuj się nią. Twój przyjaciel, ten prawdziwy, może być bliżej niż ci się wydaje. W dzisiejszych czasach, określanych jako współczesne, mało mówi się o relacji porzyjaciół. Większość osób skupia się na karierze i życiu, które za towarzyskie tak naprawdę w ogóle nie powinno uchodzić. Dziś panuje moda na sukces i selekcjonowanie "przyjaciół" na tych mniej lub bardziej opłacalnych. Po sukcesie oraz życiu w selekcji interpersonalnej, zazwyczaj przychodzi samotność. Nie udawaj kogoś kim nie jesteś. To skuteczna recepta na znalezienie prawdziwej przyjaźni. Bądź sobą a towarzysz prędzej czy później cię znajdzie!

Wkraczanie w świat randek z bagażem wysokiej samoświadomości to doświadczenie, które można porównać do podróżowania z bardzo precyzyjną mapą, na której zaznaczono zarówno malownicze szlaki, jak i niebezpieczne bagna. Z jednej strony ta mapa jest bezcenna – pozwala unikać ślepych zaułków, które w młodości pochłaniały tyle czasu i energii, i prowadzi prosto do miejsc, które naprawdę mogą nas uszczęśliwić. Z drugiej jednak strony, im więcej wiemy o terenie, tym bardziej jesteśmy świadomi ryzyka, tym więcej przeszkód dostrzegamy i tym trudniej jest nam podjąć ryzyko, że za kolejnym zakrętem czeka coś zupełnie nieprzewidzianego. Pytanie, czy wysoka samoświadomość po czterdziestce pomaga w randkowaniu, czy je utrudnia, jest więc niezwykle złożone, a odpowiedź na nie zależy od tego, jak z tej świadomości potrafimy korzystać.

Samoświadomość to zdolność do rozpoznawania i rozumienia własnych emocji, myśli, potrzeb oraz zachowań, a także świadomość tego, jak nasze działanie wpływa na innych . Osoba samoświadoma potrafi nie tylko nazwać to, co czuje, ale także zrozumieć, skąd te uczucia się biorą i jakie mechanizmy nimi kierują. Po czterdziestce, po latach różnorodnych doświadczeń – udanych związkach, rozczarowaniach, terapiach, życiowych lekcjach – wiele osób osiąga poziom samoświadomości, który w młodości byłby nie do pomyślenia. To właśnie ten wiek, często związany z tak zwanym kryzysem wieku średniego, staje się momentem intensywnej refleksji nad swoim życiem, dotychczasowymi wyborami i poszukiwaniem nowych wartości . I choć sam kryzys bywa bolesny, to właśnie on może prowadzić do wykrystalizowania się prawdziwej, głębokiej wiedzy o sobie .

Osoba, która dobrze zna siebie, wchodzi na randkową ścieżkę z ogromnym kapitałem. Przede wszystkim ma jasność co do swoich potrzeb i granic, co jest absolutnym fundamentem zdrowych relacji . Wie, że szuka kogoś, z kim będzie mogła dzielić się już istniejącą pełnią życia, a nie kogoś, kto ma wypełić pustkę, z którą sama nie umie sobie poradzić. To sprawia, że jej wybory są bardziej świadome i trafne. Nie da się już zwieść pustym deklaracjom czy powierzchownemu urokowi, bo wewnętrzny detektor od razu wychwytuje niezgodność z własnym systemem wartości. Taka osoba wie, że w związku kluczowa jest spójność charakterów, a nie tylko przelotna chemia, i potrafi odróżnić jedno od drugiego.

Wysoka samoświadomość to również umiejętność regulowania własnych emocji, szczególnie w sytuacjach konfliktowych czy stresowych . Zamiast reagować impulsywnie, uruchamiać stare, niezdrowe schematy, osoba dojrzała emocjonalnie potrafi się zatrzymać, przeanalizować, co tak naprawdę czuje i dlaczego, a dopiero potem podjąć działanie. To bezcenna umiejętność w budowaniu głębokiej, autentycznej więzi, która opiera się na rozmowie, a nie na wybuchach i wzajemnych pretensjach. Co więcej, samoświadomość idzie w parze z empatią – im lepiej rozumiemy siebie, tym łatwiej nam zrozumieć drugiego człowieka . Jesteśmy w stanie odczytywać jego emocje i potrzeby, co ułatwia budowanie porozumienia i intymności.

Zrozumienie swoich motywacji i tego, co nami kieruje, pozwala także przerwać cykl powielania niezdrowych wzorców, które często mają swoje źródło w dzieciństwie czy pierwszych związkach . Nasze nieświadome preferencje, ukształtowane przez wczesne relacje, często prowadzą nas do wyboru podobnych partnerów i wpadania w te same pułapki . Osoba samoświadoma potrafi zidentyfikować te schematy i świadomie od nich odejść, wybierając kogoś, kto jest dla niej dobry, a nie kogoś, kto tylko odtwarza znajome, choć bolesne, wzorce. To właśnie w tym procesie nieoceniona może być pomoc psychoterapeuty, który pomoże odkryć ukryte lęki i potrzeby .

Jednak ta sama mapa, która tak precyzyjnie wskazuje drogę, może stać się również przeszkodą. Im więcej wiemy o sobie, tym więcej wiemy o tym, czego nie chcemy, co nam nie służy, co może być ryzykowne. To prowadzi do zjawiska, które można nazwać nadmierną selekcją. Osoba o wysokiej samoświadomości może stać się tak wyczulona na wszelkie potencjalne zagrożenia i sygnały ostrzegawcze, że zacznie odrzucać kandydatów przy najdrobniejszej wątpliwości, nie dając szansy na naturalne rozwinięcie się relacji. Każda różnica zdań, inny sposób spędzania wolnego czasu czy odcień poczucia humoru mogą zostać zinterpretowane jako fundamentalna niezgodność. W efekcie, zamiast szukać kogoś, z kim można wspólnie budować, szuka się kogoś, kto idealnie wpasuje się w wyidealizowany obraz, co jest zadaniem z góry skazanym na porażkę.

Inną pułapką jest lęk przed utratą autonomii i rozmyciem własnej, starannie zbudowanej tożsamości. Osoby po czterdziestce, szczególnie te, które przez lata żyły samodzielnie, mają ugruntowane poczucie siebie i swojego miejsca w świecie. Cenią sobie swoją niezależność, swoje rytuały, swoją przestrzeń. Pojawienie się drugiego człowieka może być postrzegane nie jako wzbogacenie, ale jako zagrożenie dla tej kruchej równowagi. Psychologowie podkreślają, że w dojrzałym związku stale balansujemy pomiędzy potrzebą bliskości a pragnieniem zachowania autonomii . To naturalne napięcie, ale u osób o wysokiej samoświadomości, które są bardzo wyczulone na swoje granice, może ono przerodzić się w mur, przez który trudno komukolwiek przejść.

Co więcej, dogłębna znajomość swoich mechanizmów obronnych i schematów może paradoksalnie prowadzić do ich wzmocnienia. Zamiast przepracować lęk przed bliskością, można go zracjonalizować jako „mądrą ostrożność” wynikającą z doświadczenia. Zamiast zmierzyć się z trudną emocją, można ją przeanalizować i schować do szufladki z napisem „już to przerabiałem, nie warto”. W ten sposób samoświadomość, zamiast być narzędziem rozwoju, staje się narzędziem unikania i izolacji. Jak trafnie ujmuje to psychoterapeutka Alicja Długołęcka, dojrzewanie oznacza, że przestajemy walczyć ze sobą i wychodzimy do innych ludzi . Jeśli jednak nasza samoświadomość jest tylko formą wewnętrznej walki i kontroli, to zamiast otwierać nas na innych, będzie nas w tej walce pogrążać.

Kluczowym wyzwaniem staje się więc nie tyle posiadanie samoświadomości, co umiejętność mądrego korzystania z niej w procesie budowania relacji. To, co w młodości było intuicyjne i spontaniczne, po czterdziestce musi zostać poddane refleksji, ale nie może być przez nią całkowicie zduszone. Chodzi o znalezienie równowagi między tym, co podpowiada serce, a tym, co podpowiada rozum. O tym, by wiedzieć, czego się chce, ale jednocześnie zachować otwartość na to, że życie może nas zaskoczyć i że to, co wydawało się nam idealne na papierze, w rzeczywistości może okazać się zupełnie nieodpowiednie, a coś, co początkowo budziło wątpliwości, może przerodzić się w głębokie uczucie.

W praktyce oznacza to, że osoba samoświadoma wchodzi na randkę nie po to, by egzekwować listę wymagań, ale po to, by spotkać drugiego człowieka. Wie, jakie ma podstawowe wartości i czego absolutnie nie zaakceptuje, ale jest też gotowa na negocjacje i kompromisy w sprawach mniej istotnych. Potrafi słuchać, ale też mówić o sobie. Nie boi się zakończyć znajomości, gdy widzi, że nie ma szans na porozumienie, ale nie robi tego pochopnie, dając sobie i drugiej stronie czas na poznanie. Wykorzystuje swoją wiedzę o sobie do budowania mostów, a nie do kopania fosy.

Pomocne w tym procesie może być zrozumienie koncepcji „zróżnicowania” w związku, opisanej przez psychologa Davida Schnarcha . Chodzi w niej o zdolność do pozostawania w bliskiej relacji z partnerem przy jednoczesnym zachowaniu poczucia własnej wartości i indywidualności. Osoby w zróżnicowanych związkach potrafią trzymać się własnych przekonań i wartości, jednocześnie szanując odrębność partnera . To właśnie ta umiejętność – bycia blisko bez rozpuszczania się w drugim człowieku i bycia sobą bez izolowania się od niego – jest kwintesencją dojrzałej miłości. Wymaga ona ogromnej samoświadomości, ale też odwagi, by znosić dyskomfort związany z różnicami i konfliktami, zamiast uciekać od nich w nadmierną bliskość lub dystans .

Wysoka samoświadomość to potężne narzędzie, które po czterdziestce może stać się kluczem do najgłębszej i najbardziej satysfakcjonującej relacji w życiu. Pozwala uniknąć błędów młodości, świadomie wybierać partnera zgodnego z naszym systemem wartości i budować związek oparty na autentyczności, a nie na iluzjach. Jednak to samo narzędzie, używane nieumiejętnie, może stać się przeszkodą – źródłem nadmiernej krytyczności, lęku przed bliskością i pułapką racjonalizacji, która zamknie nas w wiecznym, bezpiecznym, ale pustym singlowaniu. Ostatecznie więc to nie samo posiadanie samoświadomości decyduje o sukcesie w randkowaniu, ale to, czy potrafimy wykorzystać ją jako trampolinę do skoku w stronę drugiego człowieka, z odwagą, by zaryzykować i otworzyć się na to, co nieznane, oraz z mądrością, by wiedzieć, kiedy warto tę drogę kontynuować, a kiedy lepiej się z niej wycofać. To właśnie ta dojrzałość w korzystaniu z własnej wiedzy o sobie jest tym, co naprawdę pomaga, a nie przeszkadza w budowaniu szczęśliwych, dojrzałych związków.

Związki z toksycznymi osobami mają zawsze kilka wspólnych elementów. Jednym z nich jest próba utrzymania Cię jak najdłużej przy sobie. Często przybiera to wręcz agresywny wymiar, kiedy dana osoba jest gotowa dosłownie zamknąć Cię u siebie w mieszkaniu, żebyś tylko nie mogła jej uciec. Często zdarza się to w związkach, ale także w rodzinie czy między przyjaciółmi. Każda toksyczna osoba będzie starała się mieć Cię blisko.

Traktowanie innych jak środek do celu
Nie myśl jednak, że wynika to z przywiązania do Ciebie albo miłości. Osoby toksyczne mogą nas kochać, ale kiedy starają się zbudować z nami więź, niekoniecznie chodzi im o stworzenie silnej romantycznej relacji. Dla nich jesteś tylko środkiem do pewnego celu, na przykład posiadania dobrze prezentującej się partnerki, która będzie robiła dokładnie to, czego sobie zażyczy. W takim układzie możesz powiedzieć, że chodzi o miłość, ale toksyczne osoby w pierwszej kolejności zawsze będą myślały o sobie, nawet jeśli będą bardzo starały się respektować twoje potrzeby i prośby. Dla toksycznej osoby zawsze będziesz możliwością, a dopiero w drugiej kolejności wartościową osobą, o ile w ogóle będą patrzyły na Ciebie w taki sposób. Masz być blisko, bo możesz się przydać, nie możesz więc zbyt mocno się oddalać.

W jego oczach stajesz się jego własnością
To myślenie charakterystyczne dla psychopatów, ale niektóre toksyczne osoby również je przejawiają. Patrzenie na ludzi, jak na swoją własność, jest bardzo częste. Zdarza się nawet w zupełnie normalnych związkach, skąd rodzą się zazdrości i roszczenia. Dla toksycznej osoby możesz być własnością, ale niekoniecznie taką, o którą trzeba dbać, a w zasadzie wręcz przeciwnie, którą można pozostawić samą sobie, ale jednocześnie do której wymaga się, żeby była w pełni posłuszna i co najważniejsze, nie szła do nikogo innego. Od teraz każda osoba w twoim otoczeniu będzie przez toksyczną osobę postrzegana jako zagrożenie, bo będzie mogła przejąć nad Tobą kontrolę. Dlatego trzyma Cię blisko, żeby móc Cię kontrolować i nie dopuścić do tego, żeby w twoim najbliższym otoczeniu pojawił się ktoś, kto mógłby Cię ukraść.

Toksyczni ludzie chcą wykorzystać Cię w całości
Niestety, ale dla toksycznej osoby będziesz cenna, dopóki się Tobą nie znudzi albo nie wykorzysta Cię w pełni. Ten drugi wariant jest znacznie bardziej prawdopodobny. Będzie trzymał Cię blisko tak długo, aż jeszcze będzie istniał choć cień szansy, że może coś dzięki Tobie uzyskać. Mogą to być kontakty, ale także zwykłe około związkowe rzeczy. Możesz być mu potrzebna, żeby dobrze prezentował się w towarzystwie albo żebyś zaspokajała jego potrzeby. Wbrew pozorom toksyczne osoby niekoniecznie chcą, żeby stało Ci się coś złego, ale w pewien sposób będą Cię wyzyskiwali. Mogą się o Ciebie troszczyć, bo wiedzą, że w ten sposób będziesz bardziej skłonna się im podporządkować. Dlatego możesz nawet nie wiedzieć, że twoja relacja jest toksyczna, aż nie będzie za późno, żeby się z niej wycofać.